Search by category:
Văn mẫu lớp 12

Phân tích đoạn thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Đề bài: Phân tích đoạn thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Trường ca Mặt đường khát vọng là một trong những tác phẩm xuất sắc của Nguyễn Khoa Điềm với cái nhìn sâu sắc và thiết thực về dân tộc và nhân dân. Đoạn trích Đất nước trong tác phẩm có độ phổ biến với công chúng bạn đọc rất rộng rãi, đem đến cách nhìn nhận đầy mới mẻ và vô cùng xúc động về hai tiếng đất nước quá đỗi thiêng liêng từ những hiểu biết qua những nguồn chất liệu văn hóa, văn học dân gian. Những lời thơ mà nghe như một lời tâm sự, kể chuyện, thiết tha và giàu cảm xúc.

Đoạn thơ có giá trị tư tưởng rất cao về cái nhìn của một con người dân tộc nhìn nhận về quê hương, đất nước của mình. Trong tác phẩm, nhà thơ nói lên những cảm nhận riêng biệt về những nét đặc trưng của con người và thiên nhiên đất nước nói chung. Nhưng tất cả đều là để hướng tới tư tưởng quan trọng nhất, đó là nhận định“Đất nước của Nhân dân”. Nguyễn Khoa Điềm đã có những cảm nhận rất riêng về đất nước, trong tâm niệm của ông:

Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi

Đất nước có từ xa xưa, không xác định được mốc thời gian cụ thể nào làm cho hình ảnh về đất nước, tuy nhiên, trong trí nghĩ của tác giả, hình ảnh về đất nước lại tự nhiên và bình dị vô cùng, những điều tưởng chừng mộc mạc và đơn sơ lại làm nên những cảm nhận thiêng liêng về nguồn cội của mỗi người:

  Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi

Đất Nước có từ ngày đó”

Nguyễn Khoa Điềm giúp ta cảm nhận đất nước một cách thật gần gũi, quen thuộc: Đất Nước có trong câu chuyện cổ tích “ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể”, miếng trầu bà ăn, ngôi nhà mình ở, chuyện đánh giặc ngoại xâm, chuyện phong tục tập quán, chuyện tình nghĩa sâu đậm. Lịch sử lâu đời của đất nước được nhắc đến bằng câu chuyện cổ tích “Trầu cau”, truyền thuyết Thánh Gióng, phong tục tập quán (Tóc mẹ thì bới sau đầu), nền văn minh lúa nước (Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng). Đất nước được cảm nhận từ chiều sâu văn hoá và lịch sử, đất nước là sự thống nhất hài hoà giữa các phương diện không gian – địa lí, thời gian – lịch sử khiến cho quan niệm về đất nước của Nguyễn Khoa Điềm hết sức gần gũi, bình dị. Không bắt đầu từ các sự kiện lịch sử quen thuộc mà lại bắt đầu bằng những hình ảnh thật đời thường, gần gũi với nhân dân. Đất nước được cảm nhận trong chiều sâu văn hóa lịch sử. Đó là cách quan niệm mới mẻ và sâu sắc. Nhà thơ chia tách khái niệm đất nước thành hai yếu tố đất và nước để cảm nhận và suy tư về đất nước một cách sâu sắc. Đất nước là nơi tình yêu đôi lứa nảy nở, đất nước bao gồm cả núi sông, rừng bể:

Xem thêm:  Những nét chính về sự nghiệp văn học của Nguyễn Tuân. Chú ý nêu rõ đặc điểm cơ bản về con người, tư tưởng và phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân

“Đất là nơi anh đến trường…

…đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

“Đất là nơi …

… móng nước biển khơi”.

phan tich doan tho dat nuoc cua nguyen khoa diem - Phân tích đoạn thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Phân tích đoạn thơ Đất nước

Từ khái niệm trừu tượng, tác giả đã tách ra thành khái niệm cụ thể, dễ hiểu. Đất nước không xa lạ, đất nước hiện hữu ngay trong đời sống. Hình ảnh gợi không gian mênh mông, đó lại chính là niềm tự hào về đất nước trù phú, giàu đẹp, tài nguyên vô tận. Tác giả đặt đất nước trong thời gian đằng đẵng, không gian mênh mông, chiều sâu văn hóa truyền thống để dựng lên một không gian tuyệt đẹp về đất nước. Đất nước gắn liền với tình yêu. Đất Nước cũng chính là không gian sinh tồn của cộng đồng dân tộc qua bao thế hệ, từ quá khứ (Những ai đã khuất), hiện tại (Những ai bây giờ), đến các thế hệ tương lai (Dặn dò con cháu chuyện mai sau). Tất cả đều không quên nguồn cội:

“Hằng năm ăn đâu làm đâu

Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ.

Nhà thơ mở ra các chiều để rồ hướng tới một cái nhìn toàn vẹn và nhiều chiều về đất nước trong chiều dài lịch sử, chiều rộng của không gian địa lí, chiều sâu của văn hóa và phong tục, khiến mạch thơ hướng vào những suy ngẫm về trách nbiệm của thế hệ mình với đất nước. Mạch thơ lại được dàn trải thêm để thể hiện những suy ngẫm về trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với Đất Nước. Đất Nước không ở đâu xa mà có mặt trong mỗi con người:

Xem thêm:  Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Tây Tiến của Quang Dũng: Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi. Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi…Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói. Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

“Trong anh và em hôm nay,

Đều có một phần Đất Nước”

Mỗi người Việt Nam đều được thừa hưởng một phần vật chất và tinh thần của đất nước. Đất nước là sự hài hoà hợp trong nhiều mối quan hệ: cá nhân với cá nhân (“Khi hai đứa cầm tay nhau – Đất Nước trong chúng ta hài hoà nồng thắm), cá nhân với cộng đồng (Khi chúng ta cầm tay mọi người – Đất Nước vẹn tròn to lớn”). Đất nước được xây dựng trên cơ sở của tình yêu thương và tình đoàn kết dân tộc. Vì vậy, mỗi con người cần có trách nhiệm đối với đất nước:

               “Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình

Phải biết gắn bó và san sẻ

Phải hoá thân cho dáng hình xứ sở

Làm nên Đất Nước muôn đời”

Điệp ngữ “phải biết”, những từ ngữ “máu xương”, “gắn bó”, “san sẻ”, “hoá thân”, cách xưng hô thân mật “Em ơi em”, giọng thơ ngọt ngào tha thiết như lời tâm sự, nhắn gửi chân thành dành cho thế hệ trẻ cũng như bản thân mình. Tư tưởng đất nước của nhân dân chính là điểm cốt lõi trong những luận điểm tư tưởng của tác giả.“ Những người vợ….Bà Đen, Bà Điểm”, rồi nào là những núi Vọng Phu, hòn Trống Mái thể hiện tình nghĩa vợ chồng. Nào là gót ngựa Thánh Gióng, con voi, con rồng làm chứng tích của cộng cuộc xây dựng đất nước, địa danh lịch sử. Còn cả những Núi bút, non nghiên thể hiện truyền thống hiếu học. Con cóc, con gà là tên địa danh thành thắng cảnh. Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm…những người anh hùng cứu nước được dùng đặt tên đất tên làng….Tất cả đều làm nên hình hài của đất nước. Tất cả những tên tuổi địa danh đã đi vào lịch sử ấy đều do nhân dân làm nên, đân dân thổi hồn vào. Đồng ruộng, gò bãi…đều mang dáng hình của ông cha. Chính cuộc đời, cảnh ngộ và số phận của mỗi con người đã hóa thân vào đất nước. Đó là cơ sở quan trọng để nhà thơ đi tới một quan niệm hết sức mới mẻ và sâu sắc: Tư tưởng đất nước là cuả nhân dân.

Xem thêm:  Phân tích nhân vật Hoàng trong truyện ngắn Đôi mắt của Nam Cao. Nêu nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật này của nhà văn

Hơn hết, những giá trị truyền thống càng được tác giả chú trọng nhìn nhận, đó là truyền thống đấu tranh giữ nước của ông cha ta. Nhà thơ không điểm tên các thời đại, cùng bao nhân vật anh hùng trong lịch sử ,mà nhấn mạnh đến lớp lớp những người vô danh – họ làm nên đất nước và khẳng đinh: “Đất nước này là của nhân dân / Đất nước của nhân dân, đất nước của ca dao thần thoại”.

Hai tiếng đất nước mà Nguyễn Khoa Điềm nhìn nhận, thấu hiểu và được thể hiện khiến cho người đọc cũng cảm thấy thấm thía vô cùng. Điều khiến con người ta thấy được những điều thiêng liêng và chân lý có trong cuộc đời chẳng phải đều đến từ những tinh thần, truyền thống tốt đẹp của cội nguồn hay sao!

Minh Anh