Search by category:
Văn mẫu lớp 11

Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Đề bài: Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Bài làm

Nguyễn Khuyến được mệnh danh là nhà thơ của mùa thu. Chùm các bài thơ viết về đề tài mùa thu như thu điếu, thu vịnh, thu ẩm của ông vô cùng nổi tiếng, có độ phổ biến với công chúng bạn đọc vô cùng sâu sắc. Tình thu trong ông nhẹ nhàng, thanh thuần với những dư vị thiên nhiên trong trẻo. Có những sự tĩnh lặng nhưng cũng có những nét riêng rất đặc biệt mà khi đọc bài thơ thu lên người đọc cảm nhận được sự nhẹ nhàng, thư thái, đánh động được các giác quan trong tâm hồn, khiến cho lòng người thêm khoan khoái, thấy yêu thiên nhiên quê hương của mình hơn rất nhiều. Đọc những bài thơ thu của Nguyễn Khuyến quả thực là một sự hưởng thụ. Thu điếu trong trùm ba bài thơ thu nổi tiếng của ông được coi là điển hình mẫu mực nhất là cảnh thu của một vùng quê hương xứ sở.

Mùa thu trong tác phẩm là mùa thu được tiếp cận từ điểm nhìn của một vùng thôn dã nơi làng quê Việt Nam, được Nguyễn Khuyến cảm nhận từ những gì bình dị, gần gũi và thuộc về đặc trưng của nơi làng cảnh. Có một chút tĩnh mịch nhưng đó là sự thanh bình. Có một chút vắng vẻ nhưng đó lại là sự thanh thuần vốn có của nơi này. Con người ta có thể có chút hoài nghi về giá trị cuộc sống của nơi đây, nhưng đọc kĩ và tìm hiểu kĩ, người đọc sẽ có những nhận thức hết sức sâu sắc về những nét riêng vô cùng độc đáo của một vùng thôn quê xa lánh chốn bụi trần, rất thích hợp để tìm đến thanh lọc tâm hồn:

"Ao thu lạnh lẽo nước trong veo
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo"

Câu thơ có cách bắt vần, nhịp thật hay và nhiều ý vị. Vần “eo” nghe vừa lạ tai, lại vừa có một cảm giác thực thể ở trong trạng thái tĩnh nhất. Mùa thu trong khung cảnh làng quê với sự tĩnh lặng đến lạ thường, có chiếc ao nhỏ, trong lòng ao cũng thấy có sự miêu tả về một chiếc thuyền câu nhỏ bé. Ao thu được miêu tả là “ lạnh lẽo” tưởng chừng như đó là không khí vắng lặng chung của khung cảnh thiên nhiên, lạnh lẽo như vậy thì còn đâu là cảm giác về cuộc sống, về cuộc đời. Ẩy vậy mà bất ngờ vì sự xuất hiện của chiếc thuyền câu – dấu vết của sự sống, chắc hẳn là có người sinh sống ở nơi đây. Tuy nhiên, ý thơ vẫn khiến cho người ta cảm thấy có một nỗi buồn gì đó không rõ, khá mơ hồ:

Xem thêm:  Phân tích đặc điểm ngôn ngữ kể chuyện và chứng tỏ tính độc đáo, sáng tạo của Nam Cao trong đoạn mở đầu truyện ngắn Chí Phèo: "Hắn vừa đi vừa chửi. Bao giờ cũng cứ rượu xong là hắn chửi... Có trời mà biết! Hắn không biết, cả làng Vũ Đại không ai biết..."

"Sóng biếc theo làn hơi gợn tí
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo"

phan tich bai tho thu dieu cua nguyen khuyen - Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Thu điếu

Từ câu thơ miêu tả về ao thu có “ nước trong veo” ở phía trên, lại thêm câu thơ “sóng biếc theo làn” thật gợi cho con người ta về cảm giác của một vùng đất trong trẻo, thanh thuần, khí sắc thiên nhiên trong lành, mát rượi. Nhưng vẫn là cái tĩnh, nhưng cái tĩnh này không còn vẻ tĩnh lặng như trước nữa, đã có một sự chuyển đổi cảm giác, đã có sự xuất hiện của sự sống nhiều hơn, cảnh vật thiên nhiên đã có nhiều biểu hiện của sự sống, sóng biếc “hơi gợn tí”, và chiếc lá “khẽ đưa vèo”. Chiếc lá được nhìn nhận một cách rất rõ rệt, khẽ đưa vèo. Mùa thu lá rụng nhiều, lá trên cây rụng xuống và theo gió làm nên một khung cảnh rất có hồn.

Nào sóng, nào lá, toàn những sự vật tưởng như rất bình thường nhưng lại được nhà thơ hết sức chú ý. Và rồi, quang cảnh thiên nhiên không còn giới hạn trong chiếc ao nữa, nó được mở rộng ra chiều rộng, chiều cao, không gian mỗi lúc một thoáng đạt hơn, rộng mở hơn:

"Từng mây lơ lửng trời xanh ngắt
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo"

Biểu tượng của trời thu đã xuất hiện một cách tài tình như thế, trời xanh ngắt. Bầu trời thu vốn nổi tiếng bởi sự trong trẻo, những áng mây trong xanh cùng với hình ảnh làng quê thân thuộc bởi: “ngõ trúc quanh co”, ngõ vắng không ngời qua lại. Khung cảnh màu thu đẹp nhưng lại vắng lặng những sự sống. Nhưng đặt trong cách hiểu được nhìn nhận một cách rõ nét nhất, nhiều chiều nhất, thì cái cảnh ngõ vắng teo không phải là sự vắng lặng của sự sống mà người dân đã rời khỏi nhà để đi lao động, đi kiếm sống. Tại những thôn xóm sẽ vắng lặng tiếng người trong những gì mọi người đi làm lụng:

Xem thêm:  Bức chân dung tự họa qua hai bài thơ "Chiều tối" và "Cảnh chiều hôm" trong "Ngục trung nhật kí" của Hồ Chí Minh

“Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo”

Chỉ có một người duy nhất cũng vừa có nhịp sống cùng con người, nhưng cũng có theo cả nhịp sống của thiên nhiên, đó là nhân vật trữ tình. Bây giờ mới thấy được sự xuất hiện của hình ảnh con người. Trong khung cảnh yên bình, nhân vật con người này đang thưởng thức thú tiêu sầu đó là câu cá. Nhưng tĩnh mịch từ quang cảnh, tĩnh mịch cả trong lòng người và tĩnh mịch trong ao cá. Nhân vật ngồi đợi cá căn câu mãi mà không thấy gì, có chút buồn bực. Nhưng trong lúc tưởng chừng thôi chịu trong vô vọng thì bỗng có tiếng cá đớp mồi phá vỡ đi không gian tĩnh mịch vốn có. Thủ pháo lấy động tả tĩnh rất quen thuộc trong thơ ca cổ được vận dụng trong tứ thơ này một cách thật tải tình và sáng tạo. Có chút gì hài hước, có chút gì cho người ta cảm thấy vui vui.

Cảnh sắc trời thu trong Thu điếu không có nhiều màu sắc được thể hiện nhưng nó lại rất chân thực cho hình ảnh của một vùng thôn quê điển hình của đất nước ta. Tĩnh lặng nhưng trong trẻo, nhẹ nhàng nhưng thanh thuần, vùng đất như thế này cũng là nơi chốn, nơi ở ẩn của những bậc danh sĩ muốn thoát khỏi sự tù túng, những vòng lợi danh vướng bụi trần để đến với nơi đây hít thở bầu không khí trong lành, cho lòng một chút bình yên. Cuộc sống như vậy mới đáng sống, mới chính là sự hưởng thụ.

Xem thêm:  Văn nghị luận - Bình luận về tình nhân ái

Minh Anh